Trojanow, Ilija:
De wereldverzamelaar. – De Geus, 2008. – 511 p.
ISBN 978-90-445-0944-1
Ilija Trojanow (1965, Bulgarije) vluchtte in 1971 met zijn ouders via Joegoslavië en Italië naar Duitsland en woonde van 1972 tot 1984 afwisselend daar en in Kenia. Hij schreef onder andere De Heilige Bron van de Islam: een pelgrimstocht naar Mekka (2004) en Nomade auf Vier Kontinenten (2007). In 2006 verscheen Der Weltensammler (De wereldverzamelaar) over de negentiende-eeuwse ontdekkingsreiziger Richard Francis Burton, dat zeer goed werd ontvangen in Duitsland. Om te ervaren wat zijn personages voelden, deed de auteur Burtons expeditie door Tanzania nog eens over en legde te voet 1500 kilometer af van de kust van de Indische Oceaan naar het Tanganyikameer.
De wereldverzamelaar neemt de lezer mee op reis met de historische figuur Richard Francis Burton naar Brits-Indië, Arabië en Oost-Afrika. Burton was voor de Victoriaanse tijd een erg vernieuwend ontdekkingsreiziger doordat hij andere culturen in alle aspecten wilde ervaren en zich voor deze beleving vaak als een inlander transformeerde. Ilija Trojanow raakte al op jonge leeftijd geïntrigeerd door Richard Francis Burton en dat de auteur de ontdekkingsreiziger achterna reisde, is te merken aan de gedetailleerde en kleurrijke beschrijvingen van Brits-Indië, Arabië en Oost-Afrika in het boek. In De wereldverzamelaar hanteert Trojanow een dubbel vertelperspectief: in elk werelddeel doet naast de hoofdfiguur Burton ook een inlander zijn verhaal waardoor de lezer ook een ander beeld op Burton krijgt. In Brits-Indië is dat Burtons ontslagen bediende Naukaram, in Arabië zijn het ambtenaren die Burton wantrouwen en in Oost-Afrika is de gids Sidi Moebarak Bombay aan het woord die Richard Francis Burton en John Hanning Speke begeleidt bij hun zoektocht naar de bron van de Nijl.
Sommige critici vonden dat De wereldverzamelaar er ondanks dat dubbelperspectief toch niet in slaagt om Richard Francis Burton inhoudelijk sterk uit te werken, hij blijft een ongrijpbaar en met mysterie omgeven personage. Maar misschien was dit ook niet Trojanows bedoeling, de auteur bevestigt immers in het begin van zijn boek dat Burton in De wereldverzamelaar een gefictionaliseerd personage is. Via het dubbelperspectief wilde Ilija Trojanow een stem geven aan de inlander die in veel literatuur over de koloniale tijd stemloos blijft. Bovendien werkt hij zo zijn standpunt uit dat verschillende culturen elkaar niet moeten bestrijden, maar in elkaar kunnen overvloeien.
Het dubbelvertelperspectief in De wereldverzamelaar is erg vernieuwend, maar soms ook verwarrend tijdens het lezen omdat door de perspectiefwisseling niet altijd even duidelijk is wie er aan het woord is. Ook al benadrukt Ilija Trojanow dat Burton in De wereldverzamelaar als romanpersonage gezien moet worden, het boek geeft de lezer toch de kans om in de vorm van een roman veel bij te leren over Burton als historische figuur. De auteur heeft zich duidelijk verdiept in het leven van Richard Francis Burton en vele biografische feiten worden authentiek weergegeven in de roman, zoals Burtons uitgebreide talenkennis en zijn gewoonte om vermomd als inlander rond te reizen. De wereldverzamelaar geeft een mooie inkijk in een intrigerende periode en neemt de lezer mee naar werelddelen die tot onze verbeelding spreken. (TC)